Tính đúng đắn trong đường lối độc lập tự chủ về đối ngoại và quốc phòng - an ninh của Đảng ta đã được khẳng định và chứng minh qua thực tiễn cách mạng Việt Nam, cũng như qua không ít trường hợp từ thực tiễn của lịch sử thế giới. Và từ xung đột giữa Nga – Ukraina, \ đường lối bảo vệ độc lập dân tộc của Việt Nam một lần nữa lại được khẳng định rõ ràng hơn. Đây là điều kiện căn bản để tạo niềm tin chiến lược đối với các nước trên thế giới, đặc biệt là các nước lớn và là cơ sở để chúng ta khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước trong bảo vệ Tổ quốc; khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị của Việt Nam luôn đúng đắn và phù hợp với thời đại.

Xung đột Nga - Ukraine đã kéo dài 4 tháng, khiến hai bên chịu nhiều tổn thất nặng nề về nhiều mặt, trong đó chịu tổn thất nhiều nhất là người dân Ukraine. Hàng triệu người dân phải bỏ quê hương đi tị nạn, nhiều dân thương bao gồm cả trẻ em phải thương vong. Chiến sự diễn ra trên đất nước Ukraine, nhưng ảnh hưởng lan rộng ra toàn thế giới, đó là khủng hoảng năng lượng, lương thực, việc làm…đặt ra những vấn đề hệ trọng trong quan hệ quốc tế, nhất là niềm tin chiến lược giữa các nước trong việc bảo vệ độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích quốc gia, dân tộc; đặc biệt là giữa các nước lớn. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến xung đột hiện nay, đó có thể là do Mỹ, phương Tây và Ukraine không nhìn thấy hết và đáp ứng các quan ngại của Nga về an ninh quốc gia, không thấu hiểu lợi ích chiến lược của nhau và lập trường hai bên quá xa nhau về vấn đề Ukraine… Tuy nhiên nguyên nhân chính vẫn là do những vấn đề nội tại của chính đất nước Ukraine, như Thiếu tướng, PGS.TS Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, Bộ Công an, nhận định rằng: “Cuộc khủng hoảng hiện nay là “cộng hưởng” của các yếu tố nội tại Ukraine và cuộc cạnh tranh giữa 2 cường quốc Mỹ-Nga. Ukraine là một quốc gia có thiên thời, địa lợi, với diện tích lớn thứ 2 châu Âu chỉ sau Nga, sở hữu đất đai màu mỡ ở miền Tây, khí hậu ôn hòa và nằm trên trục giao thương Đông - Tây, rất thuận lợi cho việc phát triển kinh tế của đất nước và nâng cao đời sống nhân dân.



Tuy nhiên, nội bộ Ukraine có sự chia rẽ sâu sắc trong quan điểm chính trị, với các tỉnh miền Đông và Đông Nam gần Nga hầu hết là người nói tiếng Nga và có quan điểm thân Nga. Trong khi đó, tại các tỉnh miền Tây, dân số là người Ukraine nói tiếng Ukraine, có tư tưởng thân phương Tây và muốn Ukraine hội nhập vào Liên minh châu Âu (EU) và gia nhập NATO. Tại các tỉnh miền Trung, phần lớn dân số theo hướng trung lập, nhưng cũng có xu hướng nghiêng về phương Tây nhiều hơn Nga. Từ những đăc điểm đó, nếu chính phủ Ukraine có thể cân bằng giữa Nga và phương Tây sẽ đảm bảo được sự ổn định cho đất nước; chính phủ Ukraine đã không lựa chọn sự cân băng, mà đưa đất nước vào thế đối đầu lợi ích giữa các nước lớn, có thể kể đến các sự kiện:

Vào cuối năm 2013, Tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych tuyên bố ngừng việc ký hiệp ước với Brussels do áp lực từ Nga. Quyết định này gây ra làn sóng biểu tình lớn ở Ukraine khiến ông Yanukovich phải bỏ chạy sang Nga tị nạn tháng 02/2014. Năm 2014, quân đội Nga sáp nhập Crimea trên Biển Đen. Lực lượng ly khai do Mátxcơva hậu thuẫn cũng đã giành quyền kiểm soát các khu vực công nghiệp phía đông Donetsk và Lugansk, nằm trên biên giới của Nga. Xung đột đã diễn ra ở miền đông Ukraina đã cướp đi sinh mạng của khoảng 14.000 người. Nhân lúc ở Kiev trống ghế quyền lực, tháng 3-2014 Nga sáp nhập bán đảo Crimea. Cùng lúc này, quân đội Nga hậu thuẫn các lực lượng ly khai ở Donbass, miền đông Ukraine, dẫn đến sự thành lập của hai "nước cộng hòa nhân dân tự xưng" Donetsk và Lugansk. Kiev phản ứng rất chậm, chờ đợi kết quả bầu cử tổng thống vào cuối tháng 5, rồi mới quyết định mở chiến dịch quân sự lớn lấy lại lãnh thổ đã mất kiểm soát.

Đến cuối tháng 8, Kiev cáo buộc Nga tung quân đội quy mô lớn đến Donbass (Nga phủ nhận). Đỉnh điểm là các lực lượng Ukraine chịu thất bại ở Ilovaisk. Chiến sự chỉ kết thúc vào tháng 9 với việc các bên ký kết Thỏa thuận Minsk, nhưng lệnh ngừng bắn liên tục bị vi phạm.

Đầu năm 2015, phe ly khai mở cuộc tấn công lớn, Kiev cáo buộc Nga triển khai quân đội không sắc phục trên lãnh thổ Ukraine. Sau vài thất bại quân sự của Kiev, Đức và Pháp làm trung gian cho các bên ký Thỏa thuận Minsk-2.

Năm 2021, Nga hai lần điều quân đến sát biên giới Ukraine vào mùa xuân và cuối mùa thu. Tháng 12/2021, Tổng thống Putin lần đầu tiên ra tối hậu thư yêu cầu Mỹ và NATO không được kết nạp Ukraine và các nước Liên Xô cũ vào liên minh, và không được hỗ trợ quân sự. NATO từ chối.

Và sự kiện Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm 19/2 cảnh báo rằng, nước này có thể đảo ngược cam kết đã thực hiện trong gần 30 năm trong Bản ghi nhớ Budapest về việc từ bỏ vũ khí hạt nhân. Tổng thống Putin coi đây là một động thái nguy hiểm, Nga cảm thấy họ đang đối mặt với mối đe dọa an ninh nghiêm trọng và buộc phải ra quyết định hành động vào ngày 24/02/2022.

Công Minh (còn tiếp)